Mülakat soruları 15 soru, örnek cevaplar ve yasanın söyledikleri

Mülakatta en çok hangi sorular sorulur?

Mülakat soruları genellikle beş başlıkta toplanır: kim olduğunuz, neden bu şirket ve bu pozisyon, bugüne kadar neler yaptığınız, zor bir durumda nasıl davrandığınız ve koşullar (maaş beklentisi, başlama tarihi, askerlik durumu, şehir). En sık duyulanlar şunlardır: “Kendinizden bahseder misiniz?”, “Neden bizimle çalışmak istiyorsunuz?”, “Güçlü ve zayıf yönleriniz neler?”, “Zorlandığınız bir durumu anlatır mısınız?” ve “Maaş beklentiniz nedir?”.

Aşağıda 15 iş görüşmesi sorusu var. Her birinde işe alım uzmanının aslında neyi ölçtüğünü ve kendinize göre uyarlayabileceğiniz örnek bir cevabı bulacaksınız. Yazının sonunda Türkiye’de yasanın işe alımda ayrımcılık hakkında ne dediğini özetledik.

İş görüşmesinde sorulan sorular: kendinizi tanıtma

1. “Kendinizden bahseder misiniz?”

Görüşmenin ilk sorusu çoğu zaman budur. Beklenen, hayat hikâyeniz değil, bir iki dakikalık mesleki bir özettir: şu an ne yapıyorsunuz, somut bir başarınız, bu pozisyona neden başvurdunuz. Doğum yeri, okul yılları ve aile bilgisi burada gerekmez.

“Dört yıldır İstanbul’da bir e-ticaret şirketinde dijital pazarlama uzmanı olarak çalışıyorum. Geçen yıl ücretli reklam bütçesini yeniden dağıttım ve aynı bütçeyle daha fazla sipariş aldık. Şimdi daha büyük bir ekipte, veriyle daha çok çalışabileceğim bir role geçmek istiyorum; ilanınızdaki pozisyon tam olarak bu.”

2. “Güçlü ve zayıf yönleriniz nelerdir?”

İngiltere’nin resmi kariyer servisi National Careers Service, güçlü yönler için işle ilgili 2 ya da 3 örnek hazırlamayı, zayıf yönlerde ise dürüst olup nasıl geliştiğinizi anlatmayı önerir. “Mükemmeliyetçiyim” gibi kalıp cevaplar yerine gerçek bir eksik ve onun için ne yaptığınızı söyleyin.

“Kalabalık toplantılarda söz almakta zorlanıyordum. Geçen yıl ekip içi sunumları üstlendim ve her ay bir sunum yapıyorum. Hâlâ çalıştığım bir konu ama artık fikrimi toplantıda rahatça söyleyebiliyorum.”

3. “Boş zamanlarınızda neler yaparsınız?”

Hafif bir soru gibi görünür ama kişiliğinizi gösterir. Gerçekten yaptığınız bir şeyi söyleyin ve mümkünse ne kattığını ekleyin: düzenli koşu disiplini, gönüllülük sorumluluğu gösterir.

4. “Beş yıl sonra kendinizi nerede görüyorsunuz?”

Belirli bir unvan söylemek zorunda değilsiniz. Şirketle uyumlu bir yön gösterin: alanınızda uzmanlaşmak, daha fazla sorumluluk, küçük bir ekibi yönetmek.

İş görüşmesi soruları: motivasyon

5. “Neden bizimle çalışmak istiyorsunuz?”

Şirketin “Hakkımızda” sayfasını ezberden okumak yetmez. Sizi gerçekten ilgilendiren bir bilgiyi seçin ve kendi deneyiminize bağlayın.

“Ankara’da yeni bir lojistik merkezi açtığınızı okudum. Şu anki işimde iki yıldır depo planlaması yapıyorum ve yeni bir merkezin kuruluşunda yer almak istiyorum.”

6. “Şirketimiz hakkında ne biliyorsunuz?”

Üç bilgi yeterli: şirketin ne sattığı, yakın tarihli bir haber ve işe alım yapan ekiple ilgili bir ayrıntı. Şirketin web sitesi, LinkedIn sayfası ve Kariyer.net’teki şirket profili bunun için yeter.

7. “Sizi neden işe almalıyız?”

İlandan üç şartı seçin ve her biri için bir kanıt verin.

“İlanda SAP deneyimi, kurumsal müşteri yönetimi ve iyi İngilizce istiyorsunuz. Üç yıldır her gün SAP kullanıyorum, on iki kurumsal müşteriyi yönetiyorum ve toplantılarımın bir kısmı İngilizce geçiyor.”

8. “Şu anki işinizden neden ayrılmak istiyorsunuz?”

Kaçtığınız şeyi değil, aradığınız şeyi anlatın. Mevcut yöneticinizi ya da şirketinizi eleştirmeyin. İşten çıkarıldıysanız kısaca ne olduğunu ve o günden bu yana ne yaptığınızı söyleyin; National Careers Service de olumlu kalmayı ve aradaki boşluğu dolduran faaliyetleri (kurs, gönüllülük) anlatmayı önerir.

Deneyim soruları: sıfat değil, örnek

Davranış (yetkinlik bazlı) sorularında işe alım uzmanı, geçmişte nasıl davrandığınıza bakarak gelecekte nasıl davranacağınızı tahmin etmeye çalışır. National Careers Service’in örnekleri şunlar: “Zor bir durumla ne zaman karşılaştınız?”, “Hiç inisiyatif aldınız mı?”, “Bir görevde başarısız oldunuz mu?”. Cevabı STAR yöntemiyle kurun: Durum (Situation), Görev (Task), Eylem (Action), Sonuç (Result).

9. “Zorlandığınız bir durumu anlatır mısınız?”

• Durum: Önemli bir müşteri, teslimat gecikmeleri yüzünden sözleşmeyi bitirmek istiyordu.
• Görev: Müşteriden ben sorumluydum.
• Eylem: Aynı gün müşteriyi aradım, lojistik ekibiyle haftalık bir toplantı başlattım ve her cuma yazılı durum raporu gönderdim.
• Sonuç: Müşteri sözleşmesini bir yıl daha uzattı.

10. “Bir başarısızlığınızdan bahseder misiniz?”

Gerçek ama küçük bir hata seçin. Önemli olan hatanın kendisi değil, sonrasında neyi değiştirdiğinizdir.

11. “İnisiyatif aldığınız bir örnek verir misiniz?”

Sizden istenmeden bir şeyi düzelttiğiniz bir an: sadeleştirdiğiniz bir süreç, düzenlediğiniz bir eğitim, müşteriden önce fark ettiğiniz bir sorun.

12. “Baskı altında nasıl çalışırsınız?”

“Baskı altında iyi çalışırım” demek yetmez. Gerçek bir yoğun haftayı ve ne yaptığınızı anlatın: öncelik sırası, ekipten destek, yeniden konuşulan teslim tarihleri. Örneklerinizi düzenlemek için ücretsiz STAR cevap oluşturucu işinize yarar.

Maaş beklentisi, askerlik durumu ve başlama tarihi

13. “Maaş beklentiniz nedir?”

Türkiye’de en sık karışan nokta brüt ve nettir. Beklentinizi söylerken hangisi olduğunu mutlaka belirtin; “net” dediğiniz bir rakamı karşı taraf “brüt” anlayabilir. Önce pozisyonun sizin şehrinizde ve sektörünüzdeki aralığını araştırın, sonra alt sınırı sizin için kabul edilebilir olan dar bir aralık verin.

“Bu pozisyon için aylık net olarak şu aralıkta bir beklentim var. Yemek kartı, servis ve özel sağlık sigortası gibi yan haklara göre esneyebilirim.”

Rakamı siz koyun; burada örnek bir tutar vermiyoruz çünkü aralık şehre, sektöre ve deneyime göre çok değişir. Yan hakları (yemek, yol, prim, ikramiye, uzaktan çalışma günleri) toplam paketin parçası olarak düşünün.

14. “Askerlik durumunuz nedir?”

Erkek adaylara Türkiye’de çoğu zaman sorulur. Kısa ve net cevap verin: askerliği yaptınız mı (terhis), tecilli misiniz (tecil ne zamana kadar), muaf mısınız. Tecilliyseniz tarihi bilin; işveren bunu çalışma planı için sorar. Durumunuzu e-Devlet’te Millî Savunma Bakanlığı’nın “Askerliğim” hizmetinden görebilirsiniz; turkiye.gov.tr’de kurumların bu belgeyi kontrol ettiği bir “Askerlik Durum Belgesi Doğrulama” hizmeti de bulunur. Bilmediğiniz bir şeyi tahminle söylemeyin; “kontrol edip size yazılı olarak ileteyim” demek daha iyidir.

15. “Ne zaman başlayabilirsiniz?”

Çalışıyorsanız bildirim (ihbar) sürenizi bilin. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesine göre belirsiz süreli iş sözleşmesinde asgari bildirim süresi, kıdeme göre 2 hafta (altı aydan az), 4 hafta (altı ay ile bir buçuk yıl), 6 hafta (bir buçuk yıl ile üç yıl) ve 8 haftadır (üç yıldan fazla); sözleşmeyle uzatılabilir. Kendi sözleşmenize bakın ve gerçek tarihi söyleyin.

Son soru neredeyse her zaman aynıdır: “Sizin bize sormak istediğiniz bir şey var mı?” Bir iki hazır sorunuz olsun: tipik bir iş günü nasıl geçiyor, ekip kaç kişi, ilk üç ayda başarı nasıl ölçülecek.

İş görüşmesi soruları ve cevapları: tek tabloda

Mülakatın türleri, aşamaları ve görüşmeden sonra neler olduğu ise mülakat nedir rehberimizde. Öğrenciyseniz ve staj için görüşmeye giriyorsanız sorular biraz farklıdır: staj mülakat soruları.

İşe alımda ayrımcılık: Türk hukuku ne diyor?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesi (eşit davranma ilkesi) şöyle başlar: “İş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayrım yapılamaz.” Aynı madde, biyolojik ya da işin niteliğine ilişkin zorunlu bir sebep yoksa işverenin iş sözleşmesinin yapılmasında cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem yapamayacağını söyler.

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu daha açıktır. 3. maddesi; cinsiyet, ırk, renk, dil, din, inanç, mezhep, felsefi ve siyasi görüş, etnik köken, servet, doğum, medeni hâl, sağlık durumu, engellilik ve yaş temellerine dayalı ayrımcılığı yasaklar. 6. maddesine göre işveren, işe başvuran kişi aleyhine “bilgilenme, başvuru, seçim kriterleri, işe alım şartları” dahil işle ilgili süreçlerin hiçbirinde ayrımcılık yapamaz; bu hüküm iş ilanlarını da kapsar. Aynı maddeye göre işveren, iş başvurusunu gebelik, annelik ve çocuk bakımı gerekçeleriyle reddedemez. Kanun, ayrımcılığa uğradığını düşünen kişinin Kuruma başvurabileceğini de söyler.

Pratikte: medeni durumunuz, çocuk planınız ya da sağlık durumunuz gibi bir soru gelirse, kibarca bu bilginin pozisyonla ilgisini sorabilirsiniz. Belirli bir durum için bir avukata, sendikanıza ya da Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na danışın. Bu yazı hukuki tavsiye yerine geçmez.

Bu sorularda en sık yapılan hatalar

• CV’yi baştan okumak. İşe alım uzmanı CV’nizi zaten okudu. “Kendinizden bahseder misiniz?” sorusunda tarih tarih iş listesi değil, bir hikâye bekler.
• Örneksiz sıfatlar. “Çalışkanım, takım oyuncusuyum” demek bir şey kanıtlamaz. Her sıfatın arkasına bir olay koyun.
• Maaşta belirsizlik. “Siz ne verirseniz” demek çoğu zaman alt sınırdan bir teklif getirir. Brüt mü net mi olduğunu söyleyerek bir aralık verin.
• Eski işvereni kötülemek. Haklı olsanız bile dinleyen kişi, bir gün kendisinin de böyle anlatılacağını düşünür.
• “Sorum yok” demek. Sonda bir iki soru sormak ilgiyi gösterir. National Careers Service de soru sormanın şirkete ve işe ilginizi gösterdiğini söyler.

Bu sorulara nasıl çalışılır?

Her soruyu sesli cevaplayın, telefonunuza kaydedin, dinleyin ve gereksiz kısımları atın. Sonra sizi sıkıştıracak biriyle bir prova yapın. Online görüşme günü yapay zeka mülakat asistanı ClapAssist, Zoom, Teams ve Meet’te CV’nizden canlı cevap önerileri gösterir; Türkçeyi ve birçok başka dili anlar.